Lichte vorst, dus kans op ijshaar!

René Alblas

02-12-2022 09:30:00

Dit weekend is er kans op ijshaar ! Een bijzonder fenomeen dat je minstens één keer gezien moet hebben! Er wordt lichte vorst voorspeld, met een beetje geluk kun je dan ijshaar vinden in gemengde of loofbossen waar de luchtvochtigheid hoog is.

Hoe ontstaat het? IJshaar ontstaat op dode takken. In deze takken komen bepaalde schimmels voor en bij hun stofwisseling komt onder andere water vrij (een soort schimmelurine). Dit water wordt door zeer kleine openingen in het hout naar buiten geperst. Deze openingen hebben een doorsnee van 0,012 millimeter, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek.

Foto: Ron de Regt

Bij strengere vorst neemt de kans op ijshaar af

Als het een beetje vriest kunnen deze waterstraaltjes bevriezen. Belangrijk daarbij is dat er een hoge luchtvochtigheid is, zodat de ministraaltjes direct bevriezen als ze naar buiten geperst zijn en niet verdampen. Zolang het een beetje vriest en de luchtvochtigheid hoog blijft, groeit het ijshaar door en kunnen er dus flinke “lokken” ontstaan. Als het te koud wordt, neemt de stofwisseling van de schimmels af en stopt de ijshaargroei. En een zonnestraaltje, een menselijke hand of een hondentong zorgen ervoor dat het haar razendsnel verdwijnt. IJshaargroei zie je vooral op eiken- en beukenhout. In Noord-Amerika komt ijshaar ook voor op de els en de esdoorn.

IJshaar pas recent verklaard

In het verleden werd ijshaar als iets mysterieus gezien. De alleroudste beschrijving van het fenomeen is uit 1833, maar wordt dan nog niet goed begrepen. Het werd gezien als een vreemde vorm van rijp. In 1918 stelt onderzoeker Alfred Wegener vast dat het “Haareis” ontstaat in nachten met lichte vorst (-4°C) en hij gaat verder: “Het water vriest echter niet van buitenaf aan, maar lijkt vanuit het hout te komen: de haren groeien van onderaf aan!” Wegener vermoedt een relatie met schimmels, omdat hij mycelium op het dode, ontschorste hout waarneemt, maar hij komt niet tot een verklaring. Pas in 2005 schrijft de Zwitser Gerhart Wagner het eerste artikel met een sluitende verklaring voor ijshaar in het Schweizer Zeitschrift für Pilzkunde in 2005.

Foto: J.Griffioen
kans op ijshaar
Foto: René Alblas
kans op ijshaar
Foto: René Alblas
Foto: Mark Mieras

Ook mooi om te zien (en te fotograferen): rijp. Lees er alles over.

Recente Editie

Meer Natuurfotografie