Waarom je van het kijken naar golven gelukkig wordt

Daniël Mulder

28-06-2018 00:00:00

golf

Op het strand ontmoeten zee en land elkaar. En op die grens van zand bruist het van de golven. Kleine die kabbelen en woestelingen met schuimkoppen. Roots-redacteur Daniël Mulder meent dat je van het kijken naar golven iets gelukkiger wordt. Maar hoe komt dat? En hoe worden golven eigenlijk geboren?

Het strand bij Zoutelande op het Zeeuwse Walcheren. Wild zomerweer. Harde wind en soms even de felle zon tussen indrukwekkende bloemkoolwolken die varieerden van hagelwit tot loodgrijs. Soms een spat regen. De wolken waren prachtig, maar de golven daaronder waren minstens zo magisch. De wind joeg over de golven en zorgde voor waternevel boven de golven. Daarachter die woeste zee, die leek op zilverfolie die in elkaar werd gedrukt. Nog altijd voel ik geluk als ik aan die golven denk.

golven

Foto: Niels Kooyman

Windgolven

Ik ben gefascineerd door golven. Maar nog nét iets meer door wolken; ik houd soms enkele dagen lang bij welke wolken ik zie. Windveren, bloemkoolwolken, ribbelwolken, wolken vormen de slagroom op een landschap. Wolken worden geboren uit (zee)water, stijgen op via luchtstromen en drijven dan door de hemel naar de verte. Het was nota bene Gavin Pretor-Pinney, de oprichter van The Cloud Appreciation Society, die mij jaren geleden wees op de overeenkomsten tussen golven en wolken.

We hadden het over de Kelvin-Helmholtz-wolk, een wolk die de vorm heeft van een golf zoals een illustrator die tekent, met zo’n fijn krulpuntje. Hij zei toen dat een wolk en een golf vergelijkbaar zijn. Pas later drong bij mij echt door wat hij bedoelde: golven zijn de wolken van de aarde. Ze hebben verschillende vormen, hun ‘lichaam’ bestaat uit water en ze zien er altijd weer verrassend uit. Net als een wolk is iedere golf net even anders dan de andere. En ze zijn tijdelijk, ze verdwijnen weer. Dat maakt ze ook fascinerend.

Schuimkoppen

Een geautomatiseerd meetnet van Rijkswaterstaat meet de golven op de Noordzee. Op de website van Rijkswaterstaat kun je de actuele golfhoogtes bekijken. Foto: Margreet Frowijn

Om golven beter te begrijpen, bel ik met wetenschapper Matthieu de Schipper. Hij werkt aan de TU Delft en weet alles van kustbescherming, de zandhonger van de zee, waterstromen én van golven. Hij heeft somber nieuws als ik hem vraag of er net zoveel verschillende soorten golven als wolken bestaan.

“Nee. In Nederland kennen we aan het strand vooral de windgolf, de golf die is geboren dankzij een stevige wind of storm elders op zee. Verder kun je nog onderscheid maken tussen deining, dat zijn de lange golven op zee, en windzee ofwel zeegang. Die twee termen worden gebruikt om aan te geven dat het golven zijn die pas kort geleden (of nog tijdens een storm) door de wind zijn ontstaan. Zeegang zorgt voor een beetje een rommelig blikveld vol golven met schuimkoppen die je soms voor de kust kunt ziet. En verder kennen we natuurlijk nog golven zoals tsunami’s, getijgolven of capillaire golven.”

Gek op golven

De Schipper is gek van golven. Behalve wetenschapper is hij ook surfer. En natuurlijk herinnert hij zich een eigen bijzonder golfmoment. “Het was in Nieuw-Zeeland bij het surfdorpje Raglan. Daar vulden op een dag de golven het uitzicht tot aan de horizon. Je zag alleen maar lijnen met golven, de zee leek wel gemaakt van de stof corduroy. Zelfs de Maori kwamen op dit golvenspektakel af om te surfen, ook voor hen was dit bijzonder.”

Tijdens een vakantie op Schiermonnikoog zat ik op het strand het spel van de golven te bekijken. Ik vroeg mij af hoe het kan dat golven altijd naar het strand rollen. De Schipper herkent die vraag. “Als kind rende ik eens op een schiereiland van de ene naar de andere kant om golven te kijken. Ik snapte maar niet hoe aan beide kanten golven op de kust konden breken.” Inmiddels weet hij het wel. Maar eerst wil hij vertellen hoe golven ontstaan.

Geboren uit wind

“Golven worden geboren uit wind. Als de wind hard over het wateroppervlak blaast, veroorzaken de wervelingen rimpels in het wateroppervlak. Er ontstaat dan een hobbel in het water en daarachter een kuil. De wind krijgt meer grip op zo’n hobbel waardoor het water weer iets verder omhoog wordt gestuwd. Daar wordt het water als het ware opgezogen. Zo ontstaat langzaam maar zeker een mooie golf.”

Hoe harder en hoe langer het waait, hoe hoger een golf kan worden. Ook de omvang van een storm en de waterdiepte spelen een rol. Overigens is een golf net een ijsberg, het grootste deel bestaat onder het wateroppervlak. De Schipper schat dat een golf van 1 meter hoog (gemeten tussen de top en de dal van een golf) onder het wateroppervlak tot circa 10 meter diep nog actief is. “Op die diepte meet je nog wervelingen van het water, want een golf maakt een soort rolbeweging.”

De golven die op de Nederlandse kust breken zijn niet ouder dan 3 dagen en ontstaan meestal ergens op de Noordzee bij Engeland of Noorwegen. De gemiddelde snelheid van een golf is 20 kilometer per uur en de golven in de Noordzee worden voor de kust niet veel hoger dan 4 tot 5 meter. Bij een grote storm op de Noordzee waar het dieper is kunnen de golven 7 tot 8 meter worden met uitschieters naar 15 meter. Foto: Pixabay

Golven gaan alle kanten op

Een golf wordt dus geboren op zee, of op een meer of een rivier. Afhankelijk van de windrichting wordt een golf een bepaalde kant op gestuwd. “Maar tegelijk worden er ook golven de andere kant op geduwd; die zijn weliswaar minder groot, maar ze ontstaan wel. Golven gaan dus alle kanten op. Vergelijk het maar met een steen die je in een vijver gooìt. Die rimpelingen gaan ook naar alle richtingen.”

Goed, golven gaan dus alle kanten op, maar waarom zie je ze bijna altijd recht op de kust af rollen? De Schipper: “Dat heeft te maken met het verschijnsel dat we refractie noemen. Stel je een golf voor die vanaf Engeland schuin op Terschelling komt aangerold. Waar het water nog diep genoeg is, gaat een golf in volle snelheid rechtdoor, maar in het ondiepere deel remt de golf af. Zo ontstaat een bocht in de golf en draait hij bij. Daarom zie je golven altijd recht op de kust afkomen. Vanaf het strand is dat niet goed zichtbaar, maar vanaf een hoger punt zoals een vuurtoren bijvoorbeeld wel.”

De golf breekt

Een golf die komt aangerold naar het strand zal op een zeker moment breken. “Dan krijg je die mooie krul waar surfers en kunstenaars zo gek op zijn”, aldus De Schipper. “Omdat de zeebodem richting de kust steeds minder diep wordt, heeft een golf op een gegeven moment te weinig ruimte en gaat vertragen wanneer de golf de zeebodem ‘voelt’.” Dat is het moment dat de golf omslaat en ‘sterft’ en je ogen op zoek gaan naar een nieuwe golf. En de volgende. En de volgende.

Rustgevende zee

Waarom stemt het kijken een golf én dus naar de zee nu gelukkig? Drijven in een bad, kijken naar vissen in een aquarium, mensen vinden het allemaal erg plezierig en worden er rustig van, blijkt uit verschillende onderzoeken. Ook het geluid van de zee stemt rustig. Vooral het ritmische geluid van de golven in de branding kalmeert. En dan is er nog die blauwe kleur. Volgens onderzoek dat in 2009 in het tijdschrift Science verscheen, maakt een blauwe omgeving ons creatief en associëren we de kleur blauw met rust, openheid en vrede.

golven

Foto: Pixabay

Maar waaróm heeft de zee zo’n kalmerend effect? De ‘biophilia-hypothese’ stelt dat we door de evolutie genetisch geprogrammeerd zijn om ons goed te voelen in natuurlijke omgevingen, omdat de kans van overleven daar groter is. En dan is er nog de ‘attention restoration theory’ die zegt dat periodes van hard werken, die veel concentratie vergen, gecompenseerd moeten worden met een ‘herstellende setting’. De zee biedt zo’n setting, omdat je er ‘even tussenuit bent’.

Wandel langs een golf in de buurt

Maak eens een wandeling langs water en ontdek zelf hoe rustgevend het is om te kijken naar golven. In de Roots-gids De mooiste wandelingen langs WATER vind je 17 inspirerende natuurroutes met veel water langs het wandelpad. Dit zijn de 17 routes op een rij.

Recente Editie

De inhoud op deze pagina wordt momenteel geblokkeerd om jouw cookie-keuzes te respecteren. Klik hier om jouw cookie-voorkeuren aan te passen en de inhoud te bekijken.
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."

Meer Nieuws