6 verrassende feiten over de klaproos

Daniël Mulder

12 mei 2023 .

klaprozen

Ze zijn weer volop te zien: die felrode stipjes in de bermen en op de akkers. Klaprozen mogen er dan wel fragiel uitzien, de dappere plantjes zijn eigenlijk echte overlevers. Roots geeft 6 verrassende feiten over de klaproos.

1 Waarom bloeien klaprozen vaak op bouwterreinen?

“Dat komt doordat klaprozen pioniersplanten zijn”, vertelt Baudewijn Odé van Floron (Floristisch Onderzoek Nederland). “Pioniersplanten vertonen zich vaak als eerste op plekken waar de bodem onbegroeid is. Klaprozen gedijen vooral goed op voedselarme grond waar in de bodem wordt gerommeld, dan komen de zaden aan het oppervlak en ontkiemen ze.” Ook op plekken waar wegen of spoorlijnen worden aangelegd zie je ze daarom vaak opduiken, net als op begraafplaatsen.

Klaproos
Klaprozen in de berm. Foto: Daniël Mulder

2 Hoelang overleeft klaprooszaad in de bodem?

Klaprooszaad is zeer kiemkrachtig. Het kan zeker tientallen jaren in de bodem zitten zonder aan kiemkracht te verliezen. Wordt de bodem omgewoeld, dan grijpen ze hun kans.

3 Hoeveel zaad maakt een klaproos?

Klaprozen verstrooien hun zaad via de wind, het zijn windstrooiers. Ze maken grote hoeveelheden zaad aan, per bloem circa 100 tot 150 zaadjes, dus dat is per plant enige duizenden. Ze verstrooien het op een slimme manier: de zaadjes zitten opgesloten in een vruchtdoosje dat op een lange steel staat. Daarbovenop zit een soort afdakje dat omhooggaat als het zaad rijp is. Door toedoen van de wind of iemand die tegen de bloem aankomt, strooit de klaproos via kleine openingen – vergelijk het met een zoutvaatje – iedere keer wat zaadjes.

4 Hoe oud worden klaprozen?

Klaprozen leven snel en intensief. Het zijn eenjarige planten die soms al in het najaar ontkiemen. De eerste bladeren van een klaproosplant vormen op de bodem een wortelrozet. In het voorjaar worden de harige bloemstengel en de bloemknop gevormd. Die stengel is harig, zodat insecten vanaf de bodem niet makkelijk naar de bloem kunnen kruipen. De bloemknop bestaat uit twee harige kelkblaadjes, die afvallen wanneer de bloem zich openvouwt. Als de bloem is bestoven, vallen de rode kroonblaadjes af. Het vruchtbeginsel groeit vervolgens uit tot een vruchtdoosje.

klaproos
Foto: Martine-Lambrechts

5 Hoeveel soorten klaprozen zijn er in Nederland?

Van oorsprong komen klaprozen voor in het Middellandse Zeegebied, een aantal daarvan leeft als wilde plant in Nederland. Ze zijn hier ooit beland door het transport van granen. Op de standaardlijst van de Nederlandse flora staan drie soorten: grote klaproos, ruige klaproos en bleke klaproos.

Volgens Arnout-Jan Rossenaar, ecoloog en plantenkenner bij Staatsbosbeheer, zijn er echter ook een paar nieuwkomers die nog niet zijn ingeburgerd: “Denk aan de Oosterse klaproos en de reuzenklaproos. In steden duikt met name de donzige klaproos steeds vaker op. Oorspronkelijk komt die uit het Atlasgebergte in Marokko, maar op warme, zonnige en droge plekken in de stad zie je deze klaproos tussen tegels en tegen muren bloeien.”

Baudewijn Odé noemt ook nog de slaapbol. “Dat is geen exoot, het is een soort die hier en daar is ingezaaid, dan een jaartje bloeit en vervolgens niet meer terugkeert. Je kunt de slaapbol het beste omschrijven als een ‘inzaaisoort’.” Aardig weetje is dat het zaad van de slaapbol soms wordt gebruikt bij het bakken van brood en beter bekendstaat als maanzaad.

klaprozen
Foto: Nel Talen

6 Waarom bezoeken vlinders geen klaprozen?

Nectar is het zoete lokmiddel van bloemen waarop insecten dol zijn; het is de brandstof die ze nodig hebben om te vliegen. Maar niet alle planten maken nectar aan; 8 procent van de plantensoorten (waaronder klaprozen) die door bijen worden bestoven produceren alleen stuifmeel. Vlinders zijn specialisten in het opzuigen van nectar en negeren daarom de klaproos.
Een plant maakt stuifmeel aan voor de voortplanting, maar het is ook een cadeautje voor bezoekende insecten. Zij gebruiken het voor het onderhoud van hun lichaam en geven het als voedsel aan hun larven. Grote klaprozen produceren per bloem ruim 2,5 miljoen stuifmeelkorrels. Die overdaad lokt bijvoorbeeld bijen die de korrels aan hun pootjes en vacht krijgen en zo de stempel van de volgende klaproos die ze bezoeken bestuiven.

Meer leuke berichten over planten

  • Fluitenkruid is de ultieme lenteverrassing: als de temperatuur in april of mei een paar dagen hoog is, staat deze plant ineens volop in bloei. De ragfijne, witte bloemen ogen als Hollands kant langs paden en wegen. Roots neemt een duik in het fluitenkruid.
  • Bloemenliefhebbers richten hun blik meestal naar de grond. Toch bloeit ook boven je hoofd veel moois. Vooral in parken, tuinen en straten staan prachtig bloeiende bomen. Zoals de witte paardenkastanje.
  • Roots-redacteur Daniël Mulder blogt: ‘Nijntjeachtig of niet, de klaproos is bovenal een volksbuurtbloem.’
  • Menorca is het groenste eiland van de Balearen. Het kent heel bijzondere landschappen en 1.400 plantensoorten, waaronder bijzondere orchideeën. Natuurfotograaf Edwin Giesbers neemt je in Roots mei, nú in de winkel, mee naar dit Unesco Biosfeerreservaat in een fraaie fotoreportage. Online een voorproefje.

Foto bovenaan: Nel Talen

Wat je leest in Roots november:

  • November + treevember: aanpoten!
  • Successtory: de oehoe
  • Herfstwandelen in het spoor van de Hierdense Beek (+ routekaart)
  • Natuurommetje bij Zuidlaren
  • De mooiste lezersfoto’s van eekhoorns
  • Film ‘Het wilde België’: in gesprek met de maker
  • 11x pretty in pink, van zoutmeer tot roze dolfijn

En nog veel meer. Bestel deze Roots snel – binnen Nederland betaal je geen verzendkosten.

-----------

Doe mee met de Grote Roots Natuurfotowedstrijd 2024

-----------


Schrijf je nu in voor de nieuwsbrief

Ontvang elke week het laatste natuurnieuws van Roots!


Meer Nieuws